آياتى از قرآن نقش شده است . بيم دارم كه طول كلام در تفصيل اين بناى مهم مذهبى مايهء ملال خاطر خوانندگان گردد ، از اين رو از شرح بيشتر درمىگذرم . همين قدر به منظور تكميل آنچه آورده‌ام مىافزايم كه در زير اين مسجد عظيم شبستانهايى است كه با ظرافت تمام سنگفرش شده و ديوارها و سقف آنها با كاشيكاريها و گچ‌بريهاى جالب تزيين يافته است . چون اين شبستانها در تابستانها سرد ، و به زمستانها گرم است ، مؤمنان در هر دو فصل از هواى ملايم و مطبوع آنها استفاده مىكنند ؛ و ايوانهاى كوچكى كه درهاى قابدار دارد جايگاه مناسبى براى تحصيل انواع علوم مىباشد . در بالا ، در فاصلهء بين پايه‌ها و ايوانها چندين حجره مخصوص سكونت طالبان علم و ملايانى كه براى معاش خود از درآمد موقوفات مسجد استفاده مىكنند ساخته شده است . حوضهايى كه براى گرفتن وضو ساخته شده هميشه لبريز آب روشن و پاكيزه است . آب اين حوضها از چاه بزرگى كه در گوشهء مسجد حفر شده و به نيروى گاو در تمام مدت روز از چاه كشيده مىشود تأمين مىشود . در طرفين گنبد همانند دو طرف سردر ورودى دو مناره ساخته شده و مسجد افزون بر در بزرگ دو در ورودى ديگر يكى در پشت و ديگرى در پهلو دارد . « 1 » شاه عباس بزرگ اين مسجد بزرگ و باشكوه را در اواخر قرن شانزدهم ميلادى بنا نهاد . از اين رو مسجد شاه يا مسجد جامع عباسى مىنامند و آن به مثابه كاتدرال Cathedrale ما اروپاييان است . زمينى كه اين مسجد بزرگ روى آن بنا شده كشتزار خربزه ، و از آن پيرزنى بوده و به فروختن آن به شاه رضا نمىشده ، شاه براى اين‌كه مانع اين امر خير را از ميان بردارد ، نيّت و هدف خود را به چند تن از روحانيان اظهار داشت ، و آنان پير زن را چنان از مخالفت با فروختن زمين بيم دادند كه سرانجام رضا داد . مىگويند چون شاه عباس در ساختن مسجد شتاب داشت ، و سنگ مرمر به اندازهء نياز آماده نبود در اين انديشه شد مسجد جامع عتيق را كه بنايى بسيار محكم و زيبا و باشكوه است ، و از مسجد شاه بزرگ‌تر مىباشد خراب كند ، و سنگهاى مرمر و

--> ( 1 ) - بناى اين مسجد در سال 1021 هجرى قمرى همزمان با بيست و پنجمين سال سلطنت شاه عباس آغاز شده ، و چنان كه نوشته‌اند پنجاه هزار تومان خرج آن كرده است .